Pages

Showing posts with label Цапари. Show all posts
Showing posts with label Цапари. Show all posts

Wednesday, January 27, 2010

Водици 2010 во Цапари

Водици 2010 во Цапари

Напишано од Дивна Грданова Караџовска
Вторник, 19 Јануари 2010 15:19

Orbis Bitola

Соединувањето на Човекот со Христос е тоа што православните Христијани денеска го одбележуваат на начин како што тоа го прават кога ја примаат верата- влегуваат во света вода и го бараат крстот.

И во подпелистерското село Цапари традицијата потекнува од времето кога Христијанството стигнало на овие простори. Затоа што за организираниот живот на тлото под планината говорат и разните археолошки показатели – Калето и некрополите од римското и доцно-античкото време.

Денот и во Цапари започна со богослужба, во црквата Св. Великомаченик Георгија.

А продолжи со упатување кон водите на Цапарска река, чии извори се високо во планината на околу 2.300 метри надморска височина. Жителите велат, река од „вода снегојца која се собира од ловечката куќа на Пелистер“.

Реката луѓе кои живеат или се родени во Цапари изоде околу 1 километар, само за да го одбележи празникот како што тоа се правело во минатото.

По молитвите од отец Горан и осветувањето на водата, златниот крст беше фрлен во 20 метри долгиот, 10 метри широкиот и 1,5 метар длабокиот Вистински Вир, место каде цапарчани и сите љубители на природата лете се рекреираат.

Традицијата налага верниците да не го напуштат местото се до моментот на пронаогаѓње на крстот. А овојпат, тоа траеше повеќе од 30 минути. Некои пресметаа 33 и го поврзаа со возраста на Богочовекот – Исус Христос.

Неколку групи млади момчиња се беа пријавиле за скок по крстот. Првата група излезе од вирот по 10 минути- безуспешно.

Наскоро мајки и дедовци ги распрашуваа насобраните кои имаа подобар поглед на водите дали нивните синови и внуци скокнале или, дали веќе излегле.

Дваесеттата минута измина во присечавање на локалната приказна, еднаква на легенда; дека пред 30 или повеќе години крстот заглавил на дното и дека по два дена, откако водата била целосно испуштена од Вирот, со вили бил пронајден. Уште една приказната за упорноста на Цапарци, која ги водела во далечното минато на поробеност од различните армии, воените судири од Првата светска војна, периодот на богатсво, периодот на сиромаштија и печалбарство.

Измина и триеесет и третата минута… Конечно се огласи аплауз, како знак дека крстот се открил на тој што требаше да го пронајде. Владе Врчковски.



Во дневната соба од неговата семејна куќа Врчковски ни објасна дека бил пријавен за скокање во третата група, а кога видел дека претходните не можеле да го најдат, скокнал во Вирот со неколку свои другари. Досега најмалку 5 пати скокал и го барал крстот, но денеска, оваа година првпат „среќата била негова“.

Црквата вели, тој кому крстот се открива во следната година го спознава светото тројство – Отецот, Синот, Светиот Дух, а него и семејството го следат здравје и благосостојба. Во Цапари тој е почесен гостин во секоја куќа.

Врчковски ни кажа дека до крајот на денот со своите другари ќе влезат во секоја куќа, а домаќините ќе ги даруваат – секој колку или што има, можеби само еден муабет. „Сите не очекуваат, а ние мора да влеземе во секоја куќа“ – рече Врчковски, без разлика дали претходно биле замерени.

Ова е само една од традициите кои ги држи Цапарци заедно, без разлика каде се. Многуте цркви, манастирот, погонот на Трикотажата „Пелистер“ се тоа е основата на која се надеваат ќе започне развојот на местото и, 180-те семејства ќе станат два пати или трипати побројни, а населението нема да биде „старо“. Богојавление – Водици е уште еден од бројните собири што се организираат тука.

http://174.133.138.86/~orbiscom/orbis/index.php?option=com_content&task=view&id=11387&Itemid=1

Tuesday, September 15, 2009

First Macedonian to Settle in the Illawarra Region of Australia was from Capari -- 1924

Macedonian migration to the Illawarra
Mendo Trajcevski, Director, Macedonian Welfare Association Inc.

http://www.migrationheritage.nsw.gov.au/exhibitions/tieswithtradition/essays/macedonian-migration-to-illawarra.shtml



The history of Macedonian migration to Australia begins in the late 19th century, with the first major wave occurring in the years after World War I. The Balkan region was unstable and employment prospects were poor so young men left their families to find work on the other side of the world. By the early 1920s there were a significant number of Macedonian men working in the steel industry in Lithgow, NSW. When the industry relocated to Port Kembla in the Illawarra in 1928, the Macedonian workers came with it.



Photo: Riste Belcev (second from left, back row), from Capari, Bitola

Riste Belcev (second from left, back row), from Capari, Bitola, on the day of his departure for Australia in 1938. He was one of the many men who left their villages to work in the Illawarra steel industry. Photo courtesy the Belcev family.




Riste (Chris) Sazdanov from the village of Capari, near Bitola, is believed to be the first Macedonian to settle in the region. He came to Australia in 1924 and after working odd jobs, purchased his own truck. He was hired by Hoskins Steel Works, now BHP, and built his own house on Flinders Street, Port Kembla, which served as a boarding house, café and gambling joint for the Macedonian men at the steelworks.



Photo: Trajanka Sazdanova, her son Alek and husband Riste

Trajanka Sazdanova, her son Alek and husband Riste (centre back row) with their boarders and other steel workers at their house on Flinders St, Port Kembla, 1930s. Photo courtesy Trajanka Mangovska.




He was joined in 1937 by his wife Trajanka, and son Nikola. A second son, Alek, was born in Australia in 1938. According to Alek, his mother had brought her traditional costume and apron with her to Australia, making hers the first Macedonian apron in the Illawarra. Trajanka was the only Macedonian woman in the area at this time and in 1947 she moved with her children to Newcastle, where there were six other Macedonian families.

In the late 1940s there was another wave of migration when many Macedonians who had lost their homes in the Greek Civil War sought refuge in Australia. These included displaced children who were brought to Australia to be reunited with family members under a scheme negotiated with the then USSR and other eastern European countries. Most joined relatives primarily in Sydney, Melbourne and Perth.

At about the same time many Macedonians from the Bitola, Resen, Ohrid and Struga regions, faced with the postwar communist regime, left for Australia to work in the Illawarra steel industry. Although again they were primarily men, some women made the journey to join their husbands who had been in the region prior to the war.

In the late 1960s and early ’70s family reunion programs saw the largest number of Macedonian migrants coming to the Illawarra. Over time, entire villages migrated and once in Australia, tended to concentrate in particular suburbs, often in industrial areas. Macedonians from Ohrid generallly settled in the suburbs of Cringila and Coniston, while those from Bitola concentrated in Port Kembla and Warrawong. Communities maintained their customs and traditions by organising and running functions, special religious days and picnics. It was here that the ladies would wear their national costumes with their colourful aprons which distinguished them from other Balkan regions.

By the early 1980s, with the support of the NSW Ethnic Affairs Commission, seven traditional dancing groups were formed with each group having between 40 and 100 dancers and two or three costumes. Although most of the costumes were made in Australia from synthetic material, some mothers passed on the costumes they had brought with them, or sent for the original handmade costumes which had been left behind. They then gave the aprons to their daughters or granddaughters for dancing and these later became heirlooms.

As the dancing groups folded, the costumes and aprons were stowed away, only coming out for special functions or cultural events organised by the Macedonian Welfare Association Inc. or on special days organised by some of the remaining Macedonian cultural organisations. Twenty-five years later, the Macedonian Welfare Association is now well established and among other activities, runs regular day care groups for seniors in Port Kembla and produces a quarterly magazine, KOMPAS.
Photo: Ivanka Radiceska wearing traditional costume

Ivanka Radiceska wearing traditional costume. Ivanka migrated from the village of Meseista in 1985 and now lives in Cringila, near Port Kembla. Photo by Mendo Trajcevski.


In 2006, noted heritage practitioner and admirer of aprons, Meredith Walker, brought to our attention that aprons were regularly featured in old photographs in each edition of KOMPAS. Up until that point, we were not aware of any research into the meaning and purpose of the aprons and thus began a steep learning curve.

We approached a number of organisations for resources, including John Petersen, Manager of the NSW Migration Heritage Centre, who offered us invaluable advice and financial support. The intention was to focus on ten aprons; however, once we invited interest from Illawarra’s Macedonian community, we were inundated with more aprons from elderly people or their daughters than anticipated.

This is the first research of its kind in the Illawarra, if not in Australia and further beyond, and I hope it may lead to apron research for Australia’s many other cultural groups.

Ties with tradition: Macedonian apron designs will provide a lasting record of the beauty and intricacy of the aprons and at the same time instil in the younger Macedonian generation and others an appreciation of their value and significance. For this I would like to thank Meredith Walker, the NSW Migration Heritage Centre and the Powerhouse Museum, in particular John Petersen.


http://www.migrationheritage.nsw.gov.au/exhibitions/tieswithtradition/essays/macedonian-migration-to-illawarra.shtml

Monday, September 14, 2009

Capari circa 1925


Children in Capari - approximately 1925

This photo was taken around 1925. The flag in the background of this photograph was brought back to Capari, from the USA, by a pechalbar (migrant worker).

Pictured in this photo are members of the Tanchej/Dojkini, Parkevich, and Sazdanoj family.

Special thanks to Nick Bozinoski, from Australia, for sending us this photo! :)


Thursday, July 16, 2009

Mанастирски туризам пoд Пелистер

Utrinski Vesnik

Број 2957
среда, 08 април 2009

Mанастирски туризам пoд Пелистер

БИТОЛА - Невладината организација „Биосфера“ од Битола ја поведе иницијативата за манастирски и селски туризам во руралните населби на општина Битола. Според Нешат Аземовски, во потпелистерските села се лоцирани голем број манастири што можат да се вклучат во сместувањето на туристите. Еден од најголемите е манастирот „Св. Сотир“ во Буково, каде што има осумдесетина легла.

„Иницијативата започнува од манастирот над селото Буково, поврзувајќи се со манастирските комплекси од селото Горно Орехово, а синџирот продолжува преку северната страна на Баба Планина. Тука се вклучуваат селата Брусник, Дихово, Нижополе, Трново, Магарево и завршува до селото Цапари", појаснува Аземовски.

Во соработка со претставници на Преспанско-пелагониската епархија било констатирано дека во манастирите нема монаси. Но, дека објектите се реновирани и треба да се стават во функција на пошироката јавност.

„Тоа е начинот луѓето да се вратат во природата, во она што значи престој во природа, да уживаат во културата и традицијата“, додава Аземовски.

Развојот на манастирскиот туризам ќе подразбира вклучување и на локалното население кое на посетителите ќе им понуди традиционална и органски произведена храна од Потпелистерието.

„Се' ќе се земе предвид. Се размислува дали тоа ќе биде само сместување, вклучување професионални планинарски водичи или планинарски тури до одредени локации“, вели Аземовски. (А.Б.)

http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=B478E3FBC479064D9D25AE2BB1DA65E8

Конзервиран живописот на црквата „Света Петка“ во Цапари

Utrinski Vesnik
Број 2818
среда, 22 октомври 2008

Конзервиран живописот на црквата „Света Петка“ во Цапари

БИТОЛА - Конечно се реконструира црквата „Света Петка“ во потпелистерското село Цапари по големиот пожар од 1995 година кога целосно беше уништена. Екипи на Завод и музеј - Битола во последните три месеци работеа на конзервација на ѕидното сликарство во храмот.

,,Огнот целосно го уништи ентериерот и покривот. Благодарение на населението се направи реконструкција на таванскиот дел и нов иконостас во резба. Остана недовршена работата со ѕидното сликарство кое, исто така, претрпи огромни штети. Малтерот го загуби сврзливото својство и постоеше опасност целосно да биде уништено“, изјави Ристо Палигора, историчар на уметноста во Завод и музеј - Битола.

Проектот за конзервација на живописот опфати површина од 200 квадратни метри. Зафатот го инвестираше Министерството за култура.

,,Со овој проект успеавме да зачуваме од целосно уништување извонреден фрескоансамбл од средината на 19 век какви што не се многу зачувани во Битолскиот регион, но и пошироко во Македонија. (А.Б.)

http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=9AA9F23CD1473C4F8DE1448CF10BA09B

Sunday, May 31, 2009

Capari Schoolchildren in 1928

Capari Schoolchildren in 1928





This photo was taken in 1928 in front of the school in Capari. Can you spot your Baba or Dedo? :)

Special thanks to Nick Bozinoski from Australia for sending me this photo.

Wednesday, February 4, 2009

Friday, January 30, 2009

Sunday, January 25, 2009

January 14th, 2009 - Snimki od Babari Karneval vo Capari

January 14th, 2009 - Capari - Babari Karneval



http://www.youtube.com/watch?v=-8843ab-M6c



http://www.youtube.com/watch?v=i2gY5gJqr8k



http://www.youtube.com/watch?v=kfa-uoLOsRM

Special thanks to Vesna Krlevska for videotaping and uploading these great clips!

Vasilica denotes the Orthodox New Year and is celebrated on January 14th every year. In the village of Capari, this holiday marks the annual Babari Karneval festival. On this day, the men (and sometimes women) of the village dress up in elaborate costumes and masks and theatrically parade around the village, warding off evil spirits along the way. The tradition always includes men dressed up as a bride and groom leading a traditional Macedonian dance and satirical depictions of current events. Caparci prepare for this day months in advance and always deliver an amazing show. The Babari tradition has only survived in a few villages in Macedonia and is a tourist attraction for the village of Capari every year.

Wednesday, January 21, 2009

Vasilica - Maskenbal vo Capari 2009

www.dnevnik.com.mk

четврток, 15 јануари 2009

Фото вест

Кризата со гас не го погоди битолскиот регион, но таа беше инспирација за вчерашниот традиционален маскенбал во селото Цапари. Дел од костимите што ги носеа василичарите во ова битолското село беа инспирирани токму од кризата со рускиот гас. На маскенбалот имаше и други маски што го привлекоа вниманието на цапарчани и на гостите.

(Ж.З.)


http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=55000C65A7E12143B2A9FFEEF2452E88&arc=1

БИТОЛСКО ЦАПАРИ БЕЗ УЛИЧНО СВЕТЛО

www.dnevnik.com.mk

четврток, 15 јуни 2006

БИТОЛСКО ЦАПАРИ БЕЗ УЛИЧНО СВЕТЛО

Погребалното претпријатие немоќно да ја поправи струјата

Поради дефект што се случи уште зимоска, битолското село Цапари и летото го дочека без улично осветлување, за кое жителите редовно плаќаат сметки

Поради дефект што се случи уште зимоска, битолското село Цапари и летото го дочека без улично осветлување, за кое жителите редовно плаќаат сметки. Од „Електродистрибуција“ велат дека се немоќни да го отстранат дефектот затоа што со децентрализацијата, општината му дозволила на погребално претпријатие да го одржува уличното осветлување.

- Ем плаќаме по 50 денари месечно за улично осветлување ем живееме во темница. Ако изгорела некоја жичка, зарем да трпат селаните? Дури ни беше цапарската општина се правеа улици, канализации, а навечер светеа уличните ламби. Но, откако не' припоија кон битолската оставени сме сами на себе - вели Драги Спировски, жител на Цапари.

Градоначалникот Владимир Талески објаснува дека осветлувањето во Цапари го врши фирмата „Еко-клуб“ од Битола, избрана на тендер, која меѓу другото дава и погребални услуги. Во „Еко-клуб“ тврдат дека дефектот треба да го отстрани „Електродистрибуција“, затоа што во домен на нивната работа не е да вршат смена на кабли за довод на електрична енергија, отворање и поправки на трафостаници.

При последната интервенција во Цапари пред месец и половина, нивните екипи утврдиле дефект на надземен кабел, кој прегорел поради хаварија во локалната пилана. Уште тогаш, на раководството на месната заедница им било сугерирано да поднесат писмено барање до општината Битола, бидејќи се работи за отстранување поголем дефект, при што се потребни и дополнителни инвестициски вложувања.

Отстранувањето на дефектот некои цапарчани го чекаат и со газиена ламба.

(Ж.З.)

http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=D9D92A87B41F064F8609FD839BF74968&arc=1


Saturday, January 10, 2009

Конзервиран живописот на црквата „Света Петка“ во Цапари

www.utrinskivesnik.com.mk

Број 2818 среда, 22 октомври 2008

Конзервиран живописот на црквата „Света Петка“ во Цапари

БИТОЛА - Конечно се реконструира црквата „Света Петка“ во потпелистерското село Цапари по големиот пожар од 1995 година кога целосно беше уништена. Екипи на Завод и музеј - Битола во последните три месеци работеа на конзервација на ѕидното сликарство во храмот.

,,Огнот целосно го уништи ентериерот и покривот. Благодарение на населението се направи реконструкција на таванскиот дел и нов иконостас во резба. Остана недовршена работата со ѕидното сликарство кое, исто така, претрпи огромни штети. Малтерот го загуби сврзливото својство и постоеше опасност целосно да биде уништено“, изјави Ристо Палигора, историчар на уметноста во Завод и музеј - Битола.

Проектот за конзервација на живописот опфати површина од 200 квадратни метри. Зафатот го инвестираше Министерството за култура.

,,Со овој проект успеавме да зачуваме од целосно уништување извонреден фрескоансамбл од средината на 19 век какви што не се многу зачувани во Битолскиот регион, но и пошироко во Македонија. (А.Б.)


http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=9AA9F23CD1473C4F8DE1448CF10BA09B

ВО БИТОЛСКОТО СЕЛО ЦАПАРИ Печалбарите градат конаци под Пелистер

www.dnevnik.com.mk
Број 2850
сабота, 18 март 2006


ВО БИТОЛСКОТО СЕЛО ЦАПАРИ

Печалбарите градат конаци под Пелистер

Иселениците од најголемото битолско село Цапари, кое се наоѓа во подножјето на Баба Планина, под Пелистер, почнаа да ги реконструираат конаците во црквата "Св. Петка" подигната во 17 век, која е во близина на селото.

- Целосно ќе ги реконструираме сите 22 соби и две трпезарии во конаците. Овој ќе биде најубавиот конак под Пелистер и пошироко. Во него ќе вложиме 25 илјади канадски и австралиски долари, донација од иселениците од Цапари, кои живеат во Канада и во Австралија. Ова е најголемото печалбарско село во Битола од кое во дијаспората има многумина успешни луѓе. Затоа сите сакаме да помогнеме и да го разубавиме нашето село - вели бизнисменот од Торонто, Канада, Мајк Роштанковски, кој раководи со акцијата и кој летово два месеца со своето семејство престојуваше во стариот крај.

Овој канадски бизнисмен од македонско потекло, чија фирма од Торонто е овластен одржувач на ентериерите на повеќе канадски оперски, театарски и киносали, вели дека цапарските конаци ќе бидат со ентериер со пристојни стандарди. Според неговите зборови, верниците и гостите ќе имаат хотелско сместување и исхрана, зашто парите од посетите на конаците ќе послужат за нивно понатамошно одржување.

Роштанковски додава дека летово од селото до црквата е изграден и асфалтен пат во должина од еден километар со пари од денационализацијата на црковниот имот и со донации на иселениците.

- За асфалтирањето на патот вложивме 6.450 австралиски и 2.540 канадски долари. Но со овие пари направивме и паркинг за 40 возила пред црквата. Патот беше предаден во употреба за годинашниов верски празник и селска слава Св. Петка на 8 август, во присуство на голем врој верници и иселеници кои присуствуваа на богослужбата во истоимената црква ни дојдоа и гости. Конаците ќе ги пуштиме во следното лето за празникот Св. Петка, до кога ќе бидат целосно завршени - вели Роштанковски.

http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2850&stID=62127

Wednesday, December 3, 2008

New Forum Created for Caparci

A forum has been created to help Caparci connect around the world. Please join, visit, and contribute to the discussions in the forum. There is also a chatroom available for online members to chat with each other. Click on the link below or on the link located in the upper right hand corner of this page.

www.capari.yuku.com

Please contact me if you are interested in helping me with this blog, the upcoming website, and/or the forum. :-D

Ship Records of Men from Capari, Macedonia, Arriving in the USA (1906 & 1907)

List of Passengers with Men from Capari Arriving in the USA (1906 & 1907)

I was extremely excited to find ship records with people from Capari listed as passengers. While searching through English language records from that time period, it is important to search both Capari and Tsapari. Also, many of the names of the men from Capari are misspelled on the documents and when entered into the databases. I included what I believe to be the correct spellings of the names next to the spellings that are listed in the databases. If I have made any mistakes, please contact me. :)

Before you view the images it also important to know that not only did they butcher the spellings of the names, but they also went back and changed how the men identified themselves. On both records, under "Race or People" Macedonian is initially written and under "Nationality (country of which citizen or subject)" Bulgaria and/or Turkey is written in. (This was during the time that Macedonia was occupied.)

Unfortunately, on both records, Macedonian has been crossed out with a different pen and handwriting and replaced with Bulg, Bulgarian, or Turkey. Also, Bulgaria has been crossed out with a different pen and handwriting and replaced with Macedonia. At the bottom of the ship records, "Race or People" is defined as being "the stock from which they sprang and the language they speak" with a statement saying "List of races will be found on the back of this sheet." I'd like to see a copy of the back of the sheet. I'm almost certain Macedonian was not listed at that time, while Bulgarian was. This may explain why someone went back with a different pen and crossed out Macedonian, even though the men from Capari identified themselves as Macedonians.

100 years have passed and people are still attempting to change our identity.

100 years later and we are still Macedonians.


S.S. Lucania
Sailing from Liverpool - March 31, 1906
Arriving at Port of New York - April 7, 1906

Final Destination
The Casparis Stone Company Floor? 2
Kenneth, Indiana USA
Going to join friends Naoum Toleff (Naume Tolev/Talev?), Christo Dinoff (Risto Dinov?) Nicola Petreff (Nikola Petrev?), Naoum Dimitreff (Naume Dimitrev?), and Gache Toleff (Goshe/Goce Tolev?/Talev?).

Passengers from Tsapari (Capari)

6. Laze Stavreff (Laze Stavrev?)
7. Gache Stavreff (Goshe/Goce Stavrev?)
8. Traitche Blyeff (Trajche Blazev?)
9. Vaoum Goscheff (Naum Goshev?)
10. Koste Nibreff (Koste Nitrev?)


S.S. Ivernia
Sailing from Liverpool - March 9, 1907
Arriving at Port of Boston, Massachusetts, USA - March 28, 1907

Final Destination -
The Casparis Stone Company Floor? 2
Kenneth, Indiana USA
Going to join friends Apostol Lazeff Sazdanoff (Apostol Laze Sazdanov), Tane Petreff (Tane Petrev?), Moise Ivantcheff (Mojse Ivanchev?), Nicola Petreff (Nikola Petrev?), Moise Jovancheff (Mojse Jovanchev?), Mihail Gacheff (Mihajl Goshev?) Jovan Tantcheff (Jovan Tanchev?), Riste Dineff (Riste Dinev?).

Passengers from Tsapari (Capari)

1. Kateff Haamn Dantcheff (Naume Kote Donchov)
2. Velian Krsteff (Veljan Krstev?)
3. Tador Gheorghieff (Todor Gjorgiev?)
4. Costandin Petreff (Kostadin Petrev?)
5. Nicola Vassileff (Nikola Vasilev?)
6. Lazar Petreff (Lazar Petrev?)
7. Spiro Gacheff (Spiro Goshev?)
8. Lazor Andanoff (Lazar Andonov?)
9. Costandin Spiroff (Kostadin Spirov?)
10. Tachka Grozdanoff (Tashko Grozdanov?)
17. Ghiorghi Jovantcheff (Gjorgi Jovanchev?)


S.S. Ivernia
Sailing from Liverpool - March 9, 1907
Arriving at Port of Boston, Massachusetts, USA - March 28, 1907

Final Destination -
? 27, Vicksburg?, Indiana
Going to join friend Mitre Petreff (Mitre Petrev?).

Passengers from Tsapari (Capari)

13. Costandin Vassileff (Kostadin Vasilev?)
16. Rizan Tasseff (Rizan Tasev?)



Sunday, November 23, 2008

Моликите раѓаат божикни украси

http://www.vest.com.mk
Година: 8 Број:2502 Сабота 10/18/2008

НЕСЕКОЈДНЕВНА БЕРБА НА ПЕЛИСТЕР
Моликите раѓаат божикни украси
Кукуличките, како што ги викаат битолчани шишарките на моликата, може да ги бере само оној што има мускули и добра кондиција, оти за да стигне до нив берачот треба да се изјазли по молики високи и до 25 метри

На почетокот на септември жителите од потпелистерските села Трново, Магарево, Ротино и Цапари се подготвуваат за најголемиот предизвик во годината - бербата на шишарките од молика. Со вреќи на рамо се качуваат на планината и собираат кукулички, како што ги нарекуваат шишарките во овој крај. Бербата може да трае до крајот на октомври, се додека има сонце и вистински не заесени.
Собраните плодови од ендемичниот бор ги откупува Националниот парк Пелистер кој потоа им ги препродава на трговци од Германија и од Италија кои, пак, ги нудат на пазарот во Европа како божикни украси. Од шишарките се користи и смолата. Од неа се прават есенцијални масла.
Четириесет и седумгодишниот Димитраки Штериовски од Трново, кој собира шишарки цели 35 години, вели дека бербата воопшто не е лесна. Освен што берачите треба добро да го познаваат Националниот парк, секој од нив треба физички и кондиционо добро да е поткован и да ја знае техниката на берење за да не ја оштети ендемичната шума. Потребни се мускули и кондиција, објаснува Штериовски, оти за добра заработувачка, берачите дневно треба да се качат на дваесетина молики од по 25 метри.
На Штериовски, кој го затековме како собира шишарки на Пелистер, му требаа само две минути да се најде на врвот од една молика од триесетина метри. Ни рече дека сакал, не сакал, мора да дојде до врвот на дрвото, оти таму се кукуличките кои ги бараат трговците од Европа. Тие го откупуваат само годинешниот род оти е посветол и поубав од ланскиот. Освен што треба да внимаваат на квалитетот на родот, собирачите мора да обезбедат и посебна амбалажа. Шишарките се пакуваат во издупчени најлонски вреќи за да може да циркулира кислород и да не ги фати запурнина додека патуваат во Европа.
Откако Штериовски ја наполни вреќата, внимателно се симна од моликата. Вели, слегувањето е најтешкиот дел од берењето, оти е многу опасно. "Може да стапнеш на некоја сува гранка и да се испокршиш", кажува Димитраки.
Тој објаснува дека постојат два начина на берење шишарки - традиционален, кога шишарката се откинува од гранката и се фрла на земја, и модерен, кога собраниот плод уште на дрво се става во вреќа.
"При традиционалната берба, кога ја фрламе шишарката на земја, семето од неа се распрснува на сите страни и ја обновува шумата. А со модерниот начин на берење семето останува во шишарката, од каде што го вадиме, го пакуваме и му го продаваме на Националниот парк, кој потоа го користи за пошумување", раскажува Штериовски.
Берачот на шишарки вели дека од собирање шумски плодови искусните берачи можат да заработат и до 8.000 евра годишно.
"Националниот парк Пелистер годинава ни понуди добра откупна цена. Семето од моликовите шишарки ни го откупува по 300 денари за килограм, а за 1 килограм шишарки ни дава по 35 денари, но годинава родот е слаб. Лани откупната цена на шишарките беше многу ниска, само 25 денари за килограм, поради што немаше голем интерес за собирање, а имаше богат род", вели Штериовски.
Берачите уште оваа година знаат каков ќе биде родот следната година. Тоа го гледаат од пупките кои ги имаат пуштено гранките на моликата, а од кои следното лето ќе се развијат нови шишарки.
Сашо Мицевски, директор на јавната установа Национален парк Пелистер, вели дека досега се собрани околу 5.000 килограми или околу еден шлепер шишарки за извоз, а крајната откупна цена која ја плаќаат странските откупувачи се движи до 2 евра.
"Парите кои ги заработуваме се користат за опстојување на јавната установа. Тоа не се некои големи приходи, но не се ни за занемарување", вели Мицевски.
Според него, традицијата на берба на шишарки е задржана уште од поранешна Југославија. За време на СФРЈ, извозот на собраните шишарки од Националниот парк Пелистер одел преку словенечки шумски претпријатија, а по осамостојувањето извозот го реализираат трговски друштва.
"Тие земаат минимален процент од 2 до 3 отсто за направената услуга. Така беше до лани. Годинава јавната установа извади извозна дозвола, па сами ќе се обидеме да најдеме купци во странство", вели Мицевски.
Тој додава дека ако има добра цена и ако годината е родна, може да има и доста добри приходи од продажбата на украсните шишарки. Во минатото, вели Мицевски, имало години кога од Македонија се извезувале и по 25.000 килограми моликови шишарки кои на Националниот парк му носеле заработувачка од 50.000 евра.

Ирена Смиљанска
Фото: В. Тануровски

***

Кукуличките најбарани во странство

Странците ги бараат моликовите шишарки оти се многу поубави и поголеми од шишарките кои ги раѓаат другите видови борова шума. Откако на пареа од нив ќе ја исцедат смолата, трговците ги премачкуваат со лак и им ги нудат на цвеќарниците и на продавниците за сувенири.
Пелистерските кукулички, вака дотерани, најчесто стануваат главен детаљ на божикните икебани и елки или од нив се изработуваат најразлични фигури кои се продаваат како украси.


http://www.vest.com.mk/default.asp?id=158447&idg=8&idb=2502&rubrika=Revija